7 EYLÜL SABAHINA ARŞİV BELGELERİ IŞIK TUTTU
Efeler Belediyesi bünyesinde kurulan Batı Anadolu Kuvayı Milliye Araştırma Merkezi, Aydın’ın Milli Mücadele tarihine ilişkin araştırmalarını sürdürüyor. Merkezin ilk resmi bulguları, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Günver Güneş tarafından kamuoyuyla paylaşıldı.
Bugüne kadar yayımlanan temel kaynaklarda ayrıntılı biçimde yer almayan bazı tarihi bilgilerin, yapılan kapsamlı arşiv taramaları sonucunda belgelere dayandırıldığı belirtildi.
Çalışmaların, Efeler Belediye Başkanı Anıl Yetişkin’in desteğiyle oluşturulan araştırma ortamında yürütüldüğü ve farklı arşivlerde bulunan belgelerin titizlikle incelendiği ifade edildi.
AYDIN’A İLK GİREN KOMUTAN: TEĞMEN İBRAHİM TEKİN
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, Aydın’ın kurtuluş sabahında kente ilk giren askeri birlik ve bu birliğin komutanına ilişkin oldu.
Dr. Öğr. Üyesi Günver Güneş’in paylaştığı arşiv belgelerine göre Türk birlikleri, 7 Eylül 1922 sabahı saat 08.30 civarında üç ayrı koldan Aydın’a giriş yaptı.
Belgelerde yer alan bilgilere göre Çine istikametinden hareket ederek Menderes’i geçen ve Aydın’a ilk ulaşan askeri birlik, Teğmen İbrahim Tekin komutasındaki müfreze oldu.
Günver Güneş, bu belgelerin Aydın’ın kurtuluşunda kente ilk giren askeri birliğin ve ilk komutanın kimliği konusunda önemli bir tarihi veri sunduğunu belirtti.
KURTULUŞ ÜÇ AYRI KOLDAN GERÇEKLEŞTİ
Arşiv belgelerine göre Aydın’ın kurtuluş harekâtı yalnızca tek bir güzergâhtan gerçekleşmedi. Türk birlikleri kente üç farklı koldan ilerledi.
Çine yönünden gelen ve kente ilk ulaşan birlik Teğmen İbrahim Tekin komutasındayken, ikinci kol Nazilli ve Umurlu istikametinden Aytepe bölgesine ilerleyen Yüzbaşı Nuri Ural komutasındaki birlikten oluştu.
Üçüncü kolun ise Telli Dede bölgesinden kente giren Yedek Teğmen Eyüp Özbay komutasındaki birlik olduğu belirtildi.
Bu bilgiler, 7 Eylül 1922 sabahında Aydın’ın kurtuluşunun planlı ve eş zamanlı bir askeri harekât çerçevesinde gerçekleştirildiğini ortaya koydu.
YUNAN BİRLİKLERİ İZMİR YÖNÜNE ÇEKİLDİ
Araştırma kapsamında işgalci Yunan birliklerinin Aydın’ın kurtuluşu sırasında izlediği güzergâha ilişkin ayrıntılar da ortaya çıktı.
Türk birliklerinin eş zamanlı ilerleyişi karşısında kentte tutunamayan yaklaşık 4-5 bin kişilik Yunan birliğinin, Germencik ve İncirliova yönüne çekildiği, ardından Torbalı üzerinden İzmir istikametine doğru kaçtığı aktarıldı.
Belgelerin, işgalci birliklerin Aydın’dan ayrılış sürecinin dağınık ve organize olmayan bir geri çekilme şeklinde gerçekleştiğine ilişkin önemli bilgiler sunduğu belirtildi.
EFE VE ZEYBEKLER DÜZENLİ ORDUYLA KOORDİNELİ HAREKET ETTİ
Araştırmada, Aydın ve çevresindeki Milli Mücadele'nin önemli unsurlarından olan efe ve zeybeklerin kurtuluş sürecindeki rolüne ilişkin dikkat çeken bilgiler de yer aldı.
Dr. Günver Güneş, Aralık 1920’den itibaren düzenli orduya katılan Efe ve Zeybeklerin emir-komuta zinciri içerisinde hareket ettiğini belirtti.
Güneş’in aktardığı bilgilere göre Yörük Ali Efe, 7 Eylül günü üst komutanlığın talimatı doğrultusunda Küçük Menderes Havzası’nda geri çekilen düşman birliklerini takip etmekle görevlendirildi.
Durmuş Ali Efe ve Danişmentli İsmail Efe gibi isimlerin ise Akıncı Müfrezeleri bünyesinde, düzenli ordu birlikleriyle koordineli biçimde hareket ederek kente giriş yaptığı ifade edildi.
“TARİHİN BİLİNMEYEN YÖNLERİNİ BELGELERLE ORTAYA ÇIKARACAĞIZ”
Efeler Belediyesi Batı Anadolu Kuvayı Milliye Araştırma Merkezi tarafından yürütülen çalışmaların, Aydın’ın Milli Mücadele tarihine ilişkin yeni belgelerin ortaya çıkarılması açısından önemli bir adım olduğu belirtildi.
Araştırma merkezinin, Aydın’ın kurtuluş sürecinin yanı sıra Batı Anadolu’daki Kuvayı Milliye hareketine ilişkin arşiv belgelerini incelemeye devam edeceği kaydedildi.
Efeler Belediye Başkanı Anıl Yetişkin’in desteğiyle çalışmalarını sürdüren merkezin, farklı arşivlerde bulunan belgeleri araştırarak kamuoyuyla paylaşmayı ve Aydın’ın Milli Mücadele tarihinin daha kapsamlı biçimde ortaya çıkarılmasına katkı sunmayı hedeflediği belirtildi.
Ortaya çıkarılan yeni belgeler, 7 Eylül 1922 sabahının yalnızca Aydın’ın kurtuluş tarihi olmadığını; aynı zamanda planlı bir askeri harekâtın, düzenli orduyla koordineli hareket eden yerel kuvvetlerin ve kentin kurtuluşuna uzanan çok yönlü bir mücadelenin tarihi olduğunu bir kez daha ortaya koydu.