İVME HABER ÖZEL | TARİH DOSYASI
DAĞLARDAN TARİHİN SAYFALARINA
Takvimler 1895 yılını gösterdiğinde Aydın’ın Sultanhisar ilçesine bağlı Kavaklı Köyü’nde dünyaya gelen bir çocuk, yıllar sonra Milli Mücadele tarihinin sembol isimlerinden biri olacaktı.
Adı Yörük Ali idi.
İşgal yıllarında Anadolu’nun pek çok noktasında olduğu gibi Aydın ve çevresinde de yerel direniş güçleri ortaya çıkarken Yörük Ali Efe, Kuvâ-yi Milliye hareketinin bölgedeki önemli isimleri arasında yer aldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynakları da onu “Kuvâ-yi Milliye Komutanı” olarak tanımlıyor.
MALGAÇ’TA YALNIZCA BİR BASKIN DEĞİL, DİRENİŞİN SESİ VARDI
Yörük Ali Efe denildiğinde Milli Mücadele tarihinin en dikkat çekici sayfalarından biri Malgaç Baskınıdır.
Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yayımladığı tarihsel bilgilere göre Yörük Ali Efe’nin kuvvetleri, 15-16 Haziran 1919’da Sultanhisar’daki Malgaç bölgesinde gerçekleştirdikleri baskınla Nazilli ve çevresindeki Yunan kuvvetlerine karşı erken dönem direniş hareketlerinden birini gerçekleştirdi.
İzmir’in işgalinin üzerinden henüz haftalar geçmişti.
Anadolu’da belirsizlik hâkimdi.
Ancak Aydın’ın dağlarında başka bir duygu büyüyordu: Direnmek.
Malgaç, bu nedenle yalnızca askeri bir harekâtın adı olarak değil, bölgedeki Kuvâ-yi Milliye ruhunun sembollerinden biri olarak hafızalara kazındı.
AYDIN’IN SOKAKLARINDA DA MÜCADELE VARDI
Yörük Ali Efe ve arkadaşlarının mücadelesi dağlarla sınırlı kalmadı.
Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün Aydın Şehitler Anıtı’na ilişkin aktardığı tarihsel kayıtlarda, 7 Eylül 1922’de Aydın’ın kurtuluşu sırasında Yörük Ali Efe ve arkadaşlarının bugünkü Atatürk Meydanı çevresinde ilerlediği ve çatışmalara katıldığı anlatılıyor. Aynı kaynak, Bey Camii minaresine yerleştirilen bir makineli tüfeğin Yörük Ali Efe tarafından etkisiz hale getirildiğini aktarıyor.
Böylece onun hikâyesi, Aydın’ın kurtuluş hafızasıyla da bütünleşti.
“BİR ELİN ŞAMATASI OLUR MU Kİ?”
Yörük Ali Efe’yi farklılaştıran yalnızca cephedeki mücadelesi değildi.
Kendisine atfedilen başarılar karşısındaki yaklaşımı da Milli Mücadele anlayışını özetleyen önemli bir miras bıraktı.
Kültür ve Turizm Bakanlığının Yörük Ali Efe Müzesi için hazırladığı yayında, savaş yıllarındaki başarıların kendisine ve birkaç kişiye mal edilmesine karşı çıktığı; Milli Mücadele’nin esas gücünün vatan sevgisi taşıyan insanların ortak mücadelesi olduğunu vurguladığı aktarılıyor.
Sözlerini ise hafızalara kazınan şu ifadeyle tamamlıyordu:
“Bir elin şamatası olur mu ki?”
Bu yaklaşım, Yörük Ali Efe’nin hikâyesini yalnızca bireysel kahramanlık anlatısından çıkarıp Anadolu’nun ortak direnişinin hikâyesine dönüştürüyor.
İSTİKLÂL MADALYASIYLA ONURLANDIRILDI
Milli Mücadele’deki hizmetleri nedeniyle Yörük Ali Efe, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından İstiklâl Madalyası ile ödüllendirildi.
Fakat onun Aydın’daki asıl madalyası belki de yıllar sonra bile unutulmayan adı oldu.
Türkülerde söylendi.
Zeybeklerde yaşadı.
Aydın’ın dağlarında, köylerinde ve meydanlarında kuşaktan kuşağa aktarıldı.
SON DURAĞI YENİPAZAR OLDU
Yörük Ali Efe, yaşamının ilerleyen döneminde Yenipazar’da yaşadı. 1951 yılında hayatını kaybeden Milli Mücadele kahramanının mezarı daha sonra Bakanlar Kurulu kararıyla Muslukuyu Mezarlığı’ndan alınarak bugün müze olarak kullanılan evinin bahçesine taşındı.
Yenipazar’daki evi ise onun ardından tarihin sessiz tanığına dönüştü.
1980’li yıllarda çıkan yangında ev tamamen yandı. Mirasçılarının yapının müze olması koşuluyla bağışlamasının ardından restorasyon gerçekleştirildi ve Yörük Ali Efe Evi Müzesi 8 Haziran 2001 tarihinde ziyarete açıldı. Bugün müzede Yörük Ali Efe’ye ait kişisel eşyalar, fotoğraflar ve Milli Mücadele dönemine ilişkin eserler sergileniyor.
BİR İSİM DEĞİL, AYDIN’IN HAFIZASI
Aradan bir asırdan fazla zaman geçti.
Malgaç’taki silah sesleri sustu.
Cepheler kapandı.
İşgal sona erdi.
Ama Yörük Ali Efe’nin adı Aydın’da yaşamaya devam etti.
Çünkü onun hikâyesi yalnızca bir efenin hikâyesi değildi. O hikâye; toprağını bırakmayan köylünün, işgale karşı ayağa kalkan insanların ve bağımsızlığı için mücadele eden Anadolu’nun hikâyesiydi.
Bugün Yenipazar’daki müzesinin kapısından içeri girildiğinde görülen yalnızca eski eşyalar değildir.
Bir dönemin hafızasıdır.
Bir direnişin izidir.
Ve Aydın dağlarından yükselerek Milli Mücadele tarihine kazınan o isimdir:
YÖRÜK ALİ EFE.
İVME HABER | TARİHİN İZİNDE
Dağlarda başladı, bir milletin hafızasına yazıldı… Efelerin Efesi Yörük Ali Efe.